Obama bankacılara karşı

BARAN
TUNCER

Son haftalarda Amerika’da yönetimle büyük bankalar arasında ilginç bir çekişme sürüyor. Başkan Obama 2008’de patlayan finansal krizin baş sorumlusu olarak ‘açgözlü’ bankacıları görüyor. Hatırlanacak olursa, o dönemde batma noktasına gelen bankalar Amerikan Hazine ve Merkez Bankası’nın fonlamalarıyla kurtarılabilmişti. Aradan kısa denebilecek bir zaman geçtikten sonra, aynı bankaların 2009 yılını büyük kârlarla kapatmış olması kamuoyunun dikkatini çekiyordu. Yönetimi ve Başkan’ı asıl kızdıran şey, bu bankaların 2009 yılı kârlarından trilyonları bulan meblağları prim olarak yöneticilerine dağıtma kararını almış olmalarıydı. Amerikan kamuoyu bu kararlara karşı oldukça şiddetli reaksiyon gösterdi. Kriz döneminde kamunun, yani halkın parası ile beslenen bankaların, krizde büyük rol oynadığı düşünülen aynı banka yöneticilerine büyük paralar dağıtması kabul edilemiyordu.
Başkan Obama’nın, her politikacı gibi, geniş kitlelerin reaksiyonundan etkilenmesi kaçınılmazdı. Nitekim, geçen aralık ayında basına yaptığı açıklamalarda Başkan, ‘halkın sırtından’ haksız para kazanan bu kurumların sorumluluklarını bilmesi gerektiğini söyledi. Eğer kendileri tedbirlerini almazsa hükümetin olayın üzerine gideceğini açıkladı.
2008 yılı son çeyreğinden itibaren büyük miktarlarda parasal destek gören bu kurumların 2009 yılında büyük kâr sağlamalarının önde gelen nedeni olarak, ülkede uygulanmakta olan para politikası gösteriliyor. FED’in faizleri sıfıra kadar çekmiş olması sonucu, bugün Amerika’da vadeli mevduata neredeyse faiz ödenmiyor. Bu durumda bankalar yok denecek kadar düşük maliyetle toplamış oldukları paraları üzerine faiz bindirerek bireylere ve işletmelere ödünç olarak vermekte. Bir hesaba göre halk bu faiz politikası sonucu, bankaları 250 milyar dolar düzeyinde fonlamış bulunuyor. 
Yönetimi rahatsız eden bir başka husus, bankaların halkdan topladıkları mevduatla Hazine’nin çıkarmış olduğu kâğıtları satın alıyor olmaları. Devletin eliyle bu yolla faizden sağlanan kazanç bugünkü oranlara göre yüzde 3.6. Bankaların ellerindeki paranın yaklaşık yarısını Hazine kâğıtlarına yatırmakta olduğu tahmin ediliyor.
Buna karşılık özellikle küçük ve orta büyüklükteki işletmeler kredi bulmakta güçlük çektiklerini iddia ediyorlar. Geçen ay içinde Obama 12 banka yöneticisini Beyaz Saray’a davet etmiş, özellikle de bu konu üzerinde durmuştu. Buna karşılık banka yöneticileri ön şartları yerine getiren bütün işletmelere, büyüklüğüne bakılmaksızın kredi sağladıklarını söylemişler, bununla birlikte konuya bir kere daha eğileceklerini vadetmişlerdi.
Son birkaç hafta içinde yönetimle bankalar arasındaki çekişmeyi büyüten gelişme, Obama’nın büyük bankaların faaliyetleri üzerine getirmeyi önerdiği vergi oldu.
Obama böyle bir verginin devlet tarafından kriz sırasında bankalara sağlanmış olan paranın geri alınması için gerekli olduğunu söylüyordu. Aslında büyük bankalara getirilmesi öngörülen vergi yüksek sayılamaz. Yüzde 0.15 olarak düşünülen vergi, mevduat dışında toplam pasifi 50 milyar doları geçen mali kurumlar üzerine getirilmektedir. Amaçlanan bankaların normalden daha büyük risk taşımalarını engellemeye çalışmak. Gelen haberlere göre, bu kanunun çıkması halinde, bankacılar iptali için Yüksek Mahkeme’ye başvurmayı planlıyor.
Amerika’da yönetim bu tedbirler üzerinde dururken Kongre de bankacılık sektöründe yaşanmış olan krizin çıkış nedenleri üzerinde bir araştırma başlatmış bulunuyor. Kurulan 10 kişilik bir komisyon, 10 gün kadar önce en büyük dört bankanın yöneticilerini davet ederek, bir anlamda sorguya çekti. Banka yöneticileri her ne kadar fazla risk aldıklarını itiraf etmiş olsalar da krizin kendilerinin dışındaki nedenlerle çıkmış olduğunu iddia ettiler.
Geçtiğimiz perşembe günü Obama bir hamle daha yapmış, bankaların müşterilerine doğrudan kazanç sağlamayacak yatırım yapmalarını engelleyeceklerini söylemiştir. Büyük olasılıkla Demokrat Parti’ye desteğin azaldığının görüldüğü bir ortamda Başkan halktan yana olduğunu ispatlamak istemektedir. Bu konuda açıklamada bulunurken Obama, bankacılar için “Eğer kavga istiyorlarsa, ben hazırım” demiştir. Bizde de 2009 yılında reel kesimde büyük gerileme yaşanırken, banka kârlarının yüksek düzeylerde gerçekleşmiş olması dikkat çekmişti. Ayrıca, KOBİ’lerin kredi bulmada sıkıntı çektiği çeşitli çevrelerce gündeme getirilmişti.   
İlk bakışta göze çarpan benzerlikler dikkat çekici olabilir. Ancak, bizdeki durumun en büyük farkı, 2009 yılında reel kesimde yaşanan bunalımın nedeninin bankacılık kesimi olmaması. Dolayısıyla da devlet parasıyla bu kurumların kurtarılması söz konusu değildi. Aksine krize
sağlam bir bankacılık kesimi ile girilmiş olmasının, ekonomideki olası çöküntüyü bir ölçüde önlediği herkes tarafından kabul ediliyor.